Passo di Tonale

Passo Tonale ( Passo del Tonale) – Włochy
      Nigdzie tak długo nie można cieszyć się zimą i jej urokami jak w Dolinie Słońca (Val di Sole) i okolicznych Dolomitach – tak twierdzą tutejsi mieszkańcy i rzeczywiście z całą pewnością mają oni rację. Passo Tonale (wł. Passo del Tonale) to położona w północnych Włoszech przełęcz, południowego pasma Alp - którym są Dolomity. Nazwę tę nosi również leżąca na niej miejscowość, tworząca z pobliską Ponte di Legno, jedną z najbardziej znanych stacji narciarskich w tej części Europy. Jest ona najwyżej położonym nowoczesnym ośrodkiem sportów zimowych w Val di Sole a niektóre z tutejszych stoków wchodzą w skład Parco Naturalne Adamello Brenta oraz Narodowego Parku dello Stelvio. Zbiegają się tu granice dwóch znanych włoskich regionów, Lombardii na zachodzie i Trydentu (Trentino) na wschodzie. Przełęcz leży pomiędzy masywami Ortles-Cevedale i Adamello-Presanella, na wysokości od 1884 m n. p. m. do 3100 m n. p. m.
      Warunki meteorologiczne, ukształtowanie terenu jak i obfite opady śniegu, sprawiają, że na nartach można tu jeździć przez większą część roku. Dowodem na to niech będzie fakt, że tutejsze wyciągi są otwierane jako jedne z pierwszych w sezonie w całych Alpach i jako jedne z ostatnich są zamykane. Główną przyczyną tak długo utrzymujących się warunków sprzyjających narciarzom jest położenie tego ośrodka u stóp olbrzymiego lodowca Presena sięgającego swym szczytem 3016 m n. p. m.
      Wspaniałe krajobrazy i warunki topograficzne sprzyjają rozwojowi sportów zimowych, ale Passo Tonale to także miejsce gdzie można spędzić wspaniałe letnie wakacje. Jest to doskonały punkt wypadowy dla górskich wycieczek oraz pieszych lub rowerowych wypraw po tutejszych szlakach.

Sport i wypoczynek
      Tutejsze nartostrady to istny raj dla miłośników białego szaleństwa, w samym tylko Tonale osiągają imponującą długość 61 km. Łącznie ze stokami zjazdowymi w Ponte di Legno, leżącymi w górnej części doliny Vallecamonica, i wymagającymi trasami zjazdowymi w Temu, ich długość przekracza 92 km.
      Zazwyczaj można tu jeździć od października do końca maja a czasem jeszcze dłużej. Przygotowanie tras zadowoli najbardziej wybrednych narciarzy a każdy bez względu na stopień zaawansowania, czy to stary wyjadacz czy też kompletny amator, znajdzie dla siebie dogodny stok. Najtrudniejszą, przeznaczoną wyłącznie dla mistrzów sportów zimowych jest mierząca 2,5 km czarna trasa Paradiso. Jest ona niezwykle stroma i obfituje w liczne spady a rozpoczyna się na monumentalnym lodowcu Presena, gdzie dostaniemy się dwoma wyciągami. Można nią jeździć prawie przez cały rok. Nie tylko miłośnicy dwóch desek znajdą tu coś dla siebie. Na miejscowych stokach poszaleć mogą również snowboardziści, przygotowano dla nich bowiem takie atrakcje jak trasy do uprawiania dyscyplin olimpijskich, snowpark i halfpipe. Wspomnieć tu należy również o doskonałych włoskich instruktorach narciarstwa, którzy nie bez powodu uchodzą za jednych z najlepszych na świecie. To właśnie tutaj od kilku już lat Stowarzyszenie Instruktorów i Trenerów Narciarstwa z Polski organizuje dla swoich członków specjalne Kursy i konferencje. Jedni zdobywają na nich instruktorskie unifikacje, inni po zakończeniu kursu u swych włoskich kolegów, otrzymują stopień instruktora Polskiego Związku Narciarskiego.
      Tutejsze trasy upodobał sobie sam sławny Alberto Tomba, wielokrotny mistrz świata i olimpijczyk, żywa legenda narciarstwa alpejskiego. Podobno "La Bomba", jak nazywają go Włosi, bywa na tych stokach nader często, więc jeśli będziemy mieli szczęście, możemy go tu spotkać.
      Miejscowość może poszczycić się również znakomitą infrastrukturą turystyczną. Nowoczesne i wygodne wyciągi, których w Passo Tonale i Ponte di Legno jest 52, szybko i sprawnie dostarczą nas na stoki a liczne hotele i pensjonaty zapewnią komfortowy wypoczynek. Dodatkowym atutem stacji jest bliskość wyciągów, do których nie trzeba dojeżdżać a czas w ten sposób zaoszczędzony możemy poświęcić na śnieżną zabawę. Dużą atrakcją dla turystów jest funkcjonująca tu szkoła psów Husky. Miłośnicy wyścigów psich zaprzęgów nauczą się jak prawidłowo wydawać komendy i sterować saniami a po przejściu kursu otrzymają tytuł mushera.
      W obydwu miejscowościach mieszka łącznie około 4000 mieszkańców, a baza noclegowa jest w stanie przyjąć jednorazowo nawet powyżej 23000 gości. Jeszcze większa jest przepustowość wszystkich wyciągów narciarskich kompleksu, która wynosi kolejno: dla Passo Tonale 23000 os./h w Ponte di Legno 4200 os./h, a na lodowcu Presena 4200 os./h.

Kuchnia regionu
      W tym miejscu warto wspomnieć o licznych restauracjach, pizzeriach i trattoriach oferujących niezwykle bogatą kuchnię regionalną. Jednym z jej specjałów, jest lekkostrawny, mocno rozgrzewający trydencki krupnik - to dla tych mniej zmęczonych górskimi wędrówkami. Świetnie rozgrzewa także lokalne grzane wino Vin Brule oraz mocny energetyczny napój Bombardia.
      Po ostrym szusowaniu, każdy robi się głodny, więc na pewno nie odmówimy miejscowych potraw przyrządzonych na bazie dziczyzny lub baraniny z domieszką leśnych grzybów i ziół. No a skoro jesteśmy we Włoszech to nie sposób, nie spróbować miejscowych makaronów takich jak gnocchi i papardele a także górskich serów, wspaniałych win z Górnej Adygi i jedynej w swoim rodzaju grappy.

Historia i okoliczne zabytki
      Najstarsze wzmianki mówią, że tutejsze ziemie zamieszkane były pierwotnie przez plemiona celtyckie. W okresie ekspansji Rzymu weszły one w skład Cesarstwa Rzymskiego. Na schyłek antyku przypada wzmożone osadnictwo na tych terenach ludów germańskich między innymi Longobardów. Od XI wieku okolice miasta Trydent a co za tym idzie również Passo Tonale stają się kwestią sporną między Bawarią, Austrią i księstwami włoskimi. W XIV wieku panowanie nad tymi ziemiami przejęli Habsburgowie. Potem za sprawą Napoleona na krótki czas przyłączono je do Królestwa Włoch.
      Na przełęczy Passo del Tonale przebiegała niegdyś włosko-austriacka granica, co upamiętnia dziś, malowniczo położony pomnik. Nazwa ta zapisała się również w historii I Wojny Światowej jako miejsce krwawych walk, które wybuchły tu 15 czerwca 1918 roku. Wojska Austriackie atakiem pozorowanym uderzyły na przełęcz, rozpoczynając w ten sposób jedną z największych potyczek tej kampanii - bitwę nad Piavą. Austriacy ponieśli klęskę i od tamtej pory ziemie te wchodzą w skład Republiki Włoskiej. Dziś można tu zwiedzić Forte Strino, pozostałości po austriackich fortyfikacjach z końca XIX wieku wykorzystanych podczas wspomnianej wojny.
      Samo Passo Tonale jest współczesną osadą, pełną nowoczesnych hoteli, pensjonatów i restauracyjek, w przeciwieństwie do niego, położone kilkanaście kilometrów stąd Ponte di Legno to urocze zabytkowe miasteczko, które zachowało swój dawny klimat.

Dokąd na wycieczkę?
      Poza okolicznymi górskimi szlakami i nartostradami warto wybrać się do pobliskiego Madonna di Campiglio. To sławna miejscowość sportów zimowych, gdzie wielbiciele narciarstwa mogą, obejrzeć zawody Pucharu Świata lub poszusować trudnymi, oświetlonymi w nocy trasami zjazdowymi. Centrum administracyjnym doliny Val di Sole jest miejscowość Male.
      To niewielkie, ale urocze miasteczko przebudowane po pożarze u schyłku XIX wieku. Posiada zaledwie kilka starych zabytków Jednym z nich jest późnogotycki kościół z barokowym ołtarzem i malowidłami pędzla Camillo Procacciniego. Warto także zajrzeć do ozdobionej freskami, XV–wiecznej wieży Saint Valentinocon. Najbardziej wytrawni turyści powinni wybrać się do Trydentu (Trento). To stolica i największe miasto regionu Trydent–Górna Adyga (Trentino–Alto Adige). W mieście jest sporo zabytków głównie z okresu renesansu a wśród nich kościoły i kamienice kupieckie a także wybudowany w XIX wieku Teatr Socjalny. Miłośnicy starożytności powinni zajrzeć do odsłoniętych i odrestaurowanych wykopalisk z epoki Imperium Romanum. Głównymi atrakcjami Trento są Piazza del Duomo z fontanną Neptuna z 1768 roku, romańska katedra San Vigilio, Palazzo Pretorio z niezwykłym muzeum gobelinów i skarbcem katedralnym oraz XIII –wieczny zamek Castello del Buonconsiglio - dawna siedziba biskupów a obecnie muzeum sztuki. Warto tu przyjechać w grudniu aby zobaczyć jedyny w swoim rodzaju Christmas Market, na którym króluje wspomniane wcześniej Vin Brule czyli grzane wino.